سایت اصلی دانشگاه |  جمعه 31 شهریور 1396 English
جستجو:  
مطالب آموزشی واحد آموزش بهورزی

بسم الله الرّحمن الرّحیم

بیماری فاسیولیازیس                      بهار1393

بعدازمطالعه این جزوه آموزشی از بهورزان محترم انتظار دارد :

1-  فاسیولازیس را تعریف کنند.

2- عامل بیماری  فاسیولازیس را ذکر نماید.

3- راههای انتقال فاسیولازیس را نام ببرد.

4- علائم بیماری فاسیولازیس را نام ببرد.

5- اقدامات پیشگیری وکنترل کننده از فاسیولازیس را توضیح دهد.

6- بطورخلاصه اقدامات لازم در برخورد با مورد مشکوک به فاسیولیازیس راتوضیح دهند.

تعریف بیمار: فاسیولیازیس به عفونت ناشی ازابتلا انسانها ودامها به انگل های جنس فاسیولا(فاسیولاهپاتیکا وفاسیولاژیگانتیکا)اطلاق می شود.

فاسیولیازیس یک بیماری انگلی،مشترک بین انسان وحیوان همچنین منتقله باآب وغذانیزطبقه بندی می شود

اهمیّت بیماری:فاسیولیازیس تا3-2دهه اخیر غالباً اهمیت دامپزشکی داشته ولطمات اقتصادی قابل توجهی به صنعت دامپروری انسان وارد نموده است. به دنبال گزارش وثبت موارد بالایی ازبیماری درچند دهه اخیر،فاسیولیازیس انسانی به عنوان یک مشکل مهم بهداشتی مورد توجه سازمان جهانی بهداشت قرارگرفته است.تعدادافرادآلوده دردنیا 17-4/2میلیون نفروتعدادافراددر معرض خطر180میلیون نفربرآوردشده است.تعدادافراد درمعرض خطردرایران حدود 6میلیون نفر تخمین زده شده است.

عامل بیماری:عامل بیماری فاسیولیازیس یک انگل برگی شکل ازخانواده کرمهای مسطح وازرده ترماتودها می باشد. این انگل،انگل طبیعی حیوانات نشخوارکننده ازجمله گوسفند،بز،گاو،گاومیش و...می باشنددرحال حاضر2گونه قابل قبول ازجنس فاسیولا(فاسیولاهپاتیکاوفاسیولاژیگانتیکا)سبب ایجادعفونت درحیوانات اهلی وانسانها می گردند:                           

1- فاسیولا هپاتیکا:فرم بالغ انگل،مسطح شکل وبه طول30-20 میلی متروعرض13-6میلی متر است.این انگل دارای 2بادکش است که در قسمت مخروطی شکل فوقانی بدن که مخروط رأسی نامیده میشود،قرار می گیرند.مخروط رأسی در فاسیولاهپاتیکا کاملاًواضح واز ویژگیهای تشخیصی انگل های فاسیولاست.سمت انتهایی بدن از پهنای کمتری برخوردار است وتا حدود زیادی نوک تیزمی باشد. انگل فاسیولا :    Description: J:\ \فاسیولازیس\hepatica1.JPG        

2- فاسیولا ژیگانتیکا: این ترماتود از نظر مورفولوژی به فاسیولاهپاتیکا شباهت دارد،ولی شانه ها کمتر تکامل یافته،مخروط رأسی کوتاه تر،وانگل بسیار طویلتر وکمی باریک تراست.

ناقل بیماری: انواع حلزونهای جنس لیمنه ناقلین مهم انگلهای فاسیولاهستند.

مخازن بیماری: الف)مخازن اصلی انگل درطبیعت حیواناتی ازقبیل گوسفند،گاو،گاومیش،بزوسایرنشخوارکنندگان بزرگ می باشند.ب)دربعضی مناطق که فاسیولیازیس درجمعیتهای انسانی ازشیوع بالائی برخورداراست انسانها یک مخزن مهم برای این کرم محسوب می شوندودرانتقال عفونت نقش اساسی دارند.ج) دربرخی از مناطق دنیا که هیچ دامی وجود ندارد جوندگانی مانند راتها((Rattus  مخزن انگل می باشند ودرصدبالائی ازاین جوندگان به انگلهای فاسیولا مبتلا هستند.

بیماری فاسیولازیس درایران مخصوصاٌ منطقه گیلان به صورت آندمیک (بومی)درآمده وبعنوان یک مشکل بهداشتی مطرح است.

انتشار بیماری دراستان گیلان:ویژگیهای استان گیلان ازجمله میزان بارندگی بالا،درجه حرارت ورطوبت مناسب،وجود منابع آبی وکانالهای کشاورزی،وجود شالیزارهای وسیع ودامهای رها درمنطقه ،تراکم جمعیت بالا،وجود سبزیجات آبزی معطروحشی وهمچنین سبزیجات محلی(ترتیزک ،شاهی وحشی،چوچاق،خالیواش،پونه صحرائی و...)دراکثرمناطق استان وعادت جمعیت های ساکن درمنطقه درخوردن این قبیل سبزیجات به صورت خام دراستقراربیماری دراین استان دارای اهمیت زیادی می باشد.

سیر تکامل انگل های فاسیولا:

 انگل های فاسیولای بالغ در مجاری صفراوی میزبانان نهایی(عمدتاًحیوانات نشخوارکننده)زندگی می کنند.تخم هایی که بوسیله ترماتودهای موجود در مجاری صفراوی تولید می شوند همراه با جریان صفرا واز طریق مجاری کلدوک به روده میزبان رسیده وهمراه با مدفوع آن دفع می گردند.Description: J:\ \فاسیولازیس\14_200.jpg تخم فاسیولا       

انگل دارای یک چرخه زندگی آبی است وتخم های فاسیولا که در موقع دفع نارس هستند،فقط در صورت رسیدن به آب تکامل می یابند: درصورت مناسب بودن شرایط آب وهوایی(25-15)درمدت 21-9 روزدرداخل تخم یک جنین مژه دار به نام میراسیدیم(Miracidium)تکامل می یابد. میراسیدیم دراثرتحریک نوری از تخم خارج می شود وبه وسیله مژه های خود به سرعت درآب شنا می کندتااینکه خودرا به حلزون میزبان واسط مناسب برساند(درصورتیکه میراسدیم به حلزون میزبان واسط خود نرسد درمدت 24ساعت خواهدمرد)میراسدیم پس از نفوذ دربدن حلزون،وطی چندمرحله به لارودیگری تبدیل می شود که سرکر(Cercariae)نامیده می شود.تکامل سرکر در درجه حرارت 25-20،حدود 7-6هفته به طول می انجامد.سرکر دارای یک سر بزرگ تقریباً گرد ویک دم طویل ساده ومتحرک است.سرکر به مدت کوتاهی شناکرده تااینکه به یک سطح جامد،که غالباًبرگهای گیاهان آبزی می باشد اتصال پیدا می کند،وسپس تغییر شکل داده  وبه فرمی به نام متاسرکر(Metacercariae) یا کیست تبدیل می شود.متاسرکرها گردبوده وحدود 200میکرون قطر دارند و24ساعت پس از تشکیل،عفونت زا می باشند.متاسرکرها بسیار مقاومند وبرای مدت طولانی زنده باقی خواهند ماند امّادر مقابل گرما وخشکی زیاد کشته می شوند .

-          بالغ شدن انگل وتخم گذاری آن دربدن میزبان نهایی (انسان وعمدتاًحیوانات نشخوارکننده)است.

-          قدرت بیماری زایی وایجاد عفونت دربدن میزبان واسط ( حلزون ) صورت می گیرد.

 

- عفونت درانسان وسایرمیزبانان نهایی به دنبال خوردن متاسرکر(کیست ها) اتفاق می افتد.

- متاسرکرهای شناورکه درسطح آب تشکیل می شوند نیز قدرت آلوده کنندگی دارندونقش مهمی درآلوده کردن میزبانان نهایی،به دنبال نوشیدن آب آشامیدنی آلوده،خواهند داشت.

چگونه انسان به فاسیولیازیس مبتلا می شود؟ آلودگی انسان وسایر میزبانان مانند گاو ،گوسفند،بزو...به انگل فاسیولا به دنبال خوردن انگل فاسیولا(متاسرکر) رخ می دهد.

بطور خلاصه راههای انتقال آلودگی انگل به انسان عبارت است از:

1-       خوردن گیاهان وحشی آب شیرین.

2-       خوردن گیاهان آبزی پرورشی.

3-       خوردن گیاهان وحشی خشکی زی.

4-       خوردن گیاهان خشکی زی پرورشی.

5-       خوردن غذاهای سنتی که از سبزیجات محلی تهیه می شوند.

6-       نوشیدن آب آلوده به متاسرکر.

7-       خوردن غذاهاوسوپ های تهیه شده با آب آلوده.

8-       شستشوی وسایل آشپزخانه وسایر وسایل در آبهای آلوده.

 

دورۀ کمون بیماری:دورۀ کمون که از زمان خورده شدن متاسرکرتا ظهور اوّلین نشانه بیماری را شامل می شود،هنوز دقیقاً مشخص نیست وممکن است از چند روز،چندهفته تا چندماه وحتّی بیشتربطول بیانجامد.

دورۀ واگیری بیماری: عفونت بطور مستقیم از شخصی به شخص دیگر منتقل نمی شود.

بیماریزایی ونشانه های بالینی بیماری درانسان : این کرمها مراحل اولیه رشد خودرادربافت کبد طی کرده وپس از بلوغ جنسی،درمجاری صفراوی کبد مستقرمی شوند ومنجربه آسیب کبدی،بزرگی کبد،ضایعات بافتی این عضو وهمچنین بروزدرددرناحیه راست یک چهارم فوقانی شکم،واکنشهای آلرژیک ازجمله کهیرمی شوند.

-     نشانه های اصلی بیماری در فاز حاد:شامل تب(گاهی بالرز وعرق)،دردهای شکمی (به ویژه در ناحیه فوقانی سمت راست شکم)،اختلالات گوارشی ، نشانه های آلرژیک(همچون کهیر وخارش)ونشانه های تنفسی می باشند.

-          علائم معمول بیماری درفازحاد:شامل بزرگی کبدوگاهی بزرگی طحال،کم خونی،علائم تنفسی ویرقان است.

-          مرگ ناشی از فاسیولیازیس شایع نیست امّا به دنبال خونریزی از مجاری صفراوی و در کودکان دیده شود.

-     ترماتودها بعد از امکان رسیدن به مجاری صفراوی ممکن است برای سالها درآنجا زندگی کنند در این مرحله از بیماری که مرحله(فاز) مزمن نامیده می شود،اثرات بیماریزایی از شدّت کمتری برخوردار است .

تشخیص فاسیولیازیس:

الف)تشخیص بالینی:تظاهرات بالینی ممکن است در تشخیص فاسیولیازیس مهم باشد.

ب) تشخیص آزمایشگاهی: 1- آزمایش مدفوع (روش اصلی تشخیص،یافتن تخم انگل در مدفوع است) 2- تست های سرولوژی.

درمان فاسیولیازیس: تریکلابندازول بعنوان داروی انتخابی در درمان بیماری انسانی توسط کمیته کشوری مراقبت فاسیولیازیس معرفی شده است.

اقدامات پیشگیری وکنترل کننده فاسیولیازیس:

*    آشنانمودن جمعیت های انسانی بویژه درمناطق آندمیک باسیرتکاملی بیماری وروشهای انتقال عفونت به انسان وهمچنین راه های جلوگیری ازسرایت آن به افراد جامعه.

*    خوداری ساکنین مناطق آندمیک از مصرف خام گیاهان آبزی وحشی وهمچنین سبزیجات محلی (ترتیزک،شاهی وحشی،چوچاق،خالیواش،پونه صحرائی و.....)پختن ویا خشک کردن آنها قبل از مصرف.

*    کاشتن سبزیجات محلی مورد علاقه در محل های مناسب تحت شرایط کاملاًکنترل شده وبدون امکان دسترسی حلزونها وحیوانات نشخوارکننده.

*    شستشوی دقیق سبزیجات مصرفی وسپس ضد عفونی آن در محلول 24میلی گرم در لیتر پرمنگنات پتاسیم به مدت 10دقیقه ویا محلول 120میلی گرم سرکه(یک استکان)در یک لیترآب به مدت 10دقیقه.

*        خودداری از مصرف کود حیوانی برای تقویت گیاهان آبزی.

*        مبارزه با حلزونهای ناقل در مناطقی که از نظر اجرایی عملی واز نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد.

*        عدم استفاده از آبهای آلوده (آبهای سطحی)برای آبیاری ویا شستشوی سبزیجات وظروف آشپزخانه.

*        استفاده ازآب آشامیدنی سالم.

*        دفع بهداشتی فضولات.

*    تأمین آب شرب بهداشتی وسالم برای مردم بویژه در مناطق آندمیک وپرهیز ازآشامیدن آبهای سطحی همچون آب چشمه های روباز در مناطق ییلاقی.

*        اقدامات مؤثر ادارات دامپزشکی درتشخیص و درمان بموقع مخازن عفونت (نشخوارکنندگان اهلی)به منظور کاهش شدت عفونت در دامها.

کنترل ومراقبت فاسیولازیس

تعریف مورد مشکوک فاسیولازیس: وجود علائم بالینی عمومی(تب با منشأ ناشناخته ،دردهای غیرتیپیک شکم ،بزرگی کبد) همراه با تاریخچه مصرف سبزیجات خام یا موادغذایی تهیه شده ازآن،سابقه قبلی فاسیولیازیس درخانواده ونیزنوشیدن آبهای سطحی روبازمثل چشمه ها4-2هفته قبل ازبروز بیماری.

اقدامات لازم بهورزان درصورت مشاهده فرد مشکوک به فاسیولازیس:

1-       اقدام به بررسی علائم عمومی (با درنظر گرفتن تعریف مورد مشکوک بیماری).

2-       ثبت کامل مشخصات واطلاعات لازم دردفتر ثبت نام بیماران .

3-       اقدام به آموزش پیشگیری.

4-       ارجاع غیرفوری به مرکز بهداشتی ودرمانی.

5-       اقدام به بررسی وضعیت بیماری در اطرافیان (وجود علائم بیماری+ آموزش راههای پیشگیری وانتقال بیماری)

6-       اقدام به پیگیری نتیجه ارجاع      بیماری توسط پزشک تأیید نمیشود          بایگانی فرم ارجاع                                                         

                                         بیماری توسط پزشک تأیید می شود:

اقدامات لازم بهورزان در صورت تأیید بیماری توسط پزشک:

A.        ثبت اطلاعات درفرم پیگیری بیماریها          بایگانی فرم در پرونده خانواربیمار

B.       بیماریابی درروستا وشناسایی موارد مظنون به بیماری وموارد تماس انسان.

C.       نظارت بر درمان بیماربا هماهنگی مرکز بهداشتی ودرمانی.

D.   آموزش راههای پیشگیرانه وکنترلی بیماری دررابطه با بیمار واطرافیان ،با مشارکت مرکز بهداشتی ودرمانی روستایی(در شهر توسط رابطان بهداشتی وپرسنل مرکز بهداشتی ودرمانی شهری انجام می گردد)

E.       همکاری با نیروهای اعزامی از دامپزشکی به منظوربیماریابی ودرمان موارد در دامها

F.       همکاری درامر مبارزه با حلزون در منطقه تحت پوشش.

G.      گزارش :غیرفوری(کتبی).

H.   همکاری با مرکز بهداشتی ودرمانی ومرکز بهداشت شهرستان در جمع آوری اطلاعات ودسته بندی آنها مطابق فرم خلاصه اطلاعات بیماری فاسیولیازیس

غلامرضا برنجکار(مربی- کارشناس مبارزه با بیماری ها)

                                                                                                 مرکز آموزش بهورزی-بهار 1393

تاریخ آخرین به روزرسانی : 1396/03/31
 
آمار مراجعات
آمار این صفحه  امروز:   1  دیروز:   0  کل مراجعات:   649