سه شنبه 2 بهمن 1397
 
 
ماموریت ویژه گیاهان دارویی
چاپ
جایگاه ایران و استان گیلان در ماموریت ویژه گیاهان دارویی

با استناد به سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی[1]، سرزمین ایران کشوری ممتاز و با رتبه بالا از نظر غنای گیاهی و تنوع زیستی و دارای 11 اقلیم از 13 اقلیم شناخته شده جهانی است. براساس نظر گیاهشناسان و پژوهشگران، تعدادگونه های گیاهی ایران در حدود 8000 گونه است که از نظر تنوع گونه ای حداقل دو برابر قاره اروپاست. تحقیقات نشان داده است که بیش از 2300 گونه از گیاهان کشور دارای خواص دارویی، عطری، ادویه ای و آرایشی- بهداشتی هستند. به علاوه 1728 گونه از این گیاهان به عنوان گیاهان بومی ایران می باشند، منحصرا در سرزمین ایران رویش کرده و به عنوان یک ظرفیت انحصاری در کشور محسوب میشوند. حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی از 60 میلیارد دلار در سال1996 به 100 میلیارد دلار در سال 2010 افزایش یافته است و بر اساس پیش بینی بانک جهانی در سال 2050 گردش مالی و تجارت جهانی متمرکز و مبتنی برگیاهان دارویی و داروهای گیاهی به حدود 5000 میلیارد دلار خواهد رسید.

طبیعت استان گیلان، پوشیده از جنگل و دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است. بالغ بر یک سوم از مساحت استان را جنگل پوشانده است. چشم اندازهای جنگلی گیلان را در مجموع می توان به دو بخش، جلگه ای و کوهستانی تقسیم کرد. به طور کلی این جنگل ها زیستگاه درختانی مانند توسکا، بلوط، شمشاد، راش، نارون، انجیری (انجیلی) و ممرز می باشد. از سوی دیگر گیاهانی مانند شبخسب، انواع درختان میوه وحشی، خاس، تاک وحشی، پیچک، آقطی، گزنه، بابونه، قره قاط، تمشک، دم اسب، انواع قارچ ها، جلبک ها و خزه ها رویش وسیعی دارند. سوسن چلچراغ در عمارلوی رودبار و لاله تالابی در تالاب انزلی از جمله گونه های منحصر به فرد این استان می باشند. از سوی دیگر خاک‌های رسوبی جلگه گیلان که از رسوبات رودخانه‌های منطقه حاصل گردیده‌اند (عمدتاً سفیدرود) با برخورداری از شیب بسیار نازل و همچنین زهکشی مناسب، قابلیت بسیار خوبی برای کشاورزی داشته و در ردیف بهترین اراضی قرار می‌گیرند. این خاک‌ها در مناطق شرقی، شمال شرقی و شمال شهر رشت دیده می‌شوند و غالباً تحت کشت محصولاتی چون برنج، درختان میوه، توتون و محصولات تابستانی می‌باشند.

علاوه بر پوشش گیاهی غنی استان، دانشگاه های مختلف موجود در گیلان از جمله دانشگاه علوم پزشکی گیلان و دانشگاه گیلان هر ساله خیل کثیری از فارغ التحصیلان متخصص و آماده ورود به عرصه کار و تولید پرورش میدهند. با انجام این طرح زمینه اشتغال این افراد بومی در حیطه های مختلف تخصصی شامل انجام مطالعات مختلف بر روی مواد موثره گیاهان و بررسی اثرات بالینی آنها، تولید اشکال مختلف دارویی و آرایشی بهداشتی از گیاهان دارویی و کشت و پرورش گیاهان دارویی در سطح انبوه فراهم خواهد شد. از سوی دیگر با انجام پروژه های مرتبط با گیاهان دارویی زمینه اشتغال زایی سایر افراد بومی استان در حیطه های غیر تخصصی مرتبط با گیاهان دارویی نیز فراهم خواهد شد. از جمله سایر پتانسیل های استان می توان به وجود منطقه آزاد انزلی اشاره نمود که خود سبب تسهیل مبادلات اقتصادی با کشور های منطقه میگردد. با توجه به مطالب ذکر شده مشخص است که سرمایه گذاری در زمینه گیاهان به ویژه گیاهان دارویی که به عنوان یک صنعت پیشرفته و درآمد زا در کشور های پیشرفته دنیا به شمار می رود، بسیار مقرون به صرفه و با اهمیت می باشد. این سرمایه گذاری علاوه بر شکوفایی ظرفیت های این استان زر خیز و قابلیت های ثروت زایی آن میتواند زمینه اشتغال زایی بسیاری از مردم استان را نیز فراهم آورد. همچنین میتواند باعث سرازیر شدن خیل عظیم سرمایه گذاران داخلی و خارجی به سمت این استان و کشور عزیزمان شود.

تاثیر ماموریت ویژه گیاهان دارویی در امر آموزش پزشکی

گیاهان دارویی از گذشته تا کنون نقش به سزایی در فرایند درمانی داشته اند. در طی قرن ها ، استفاده ازگیاهان مختلف جهت تامین غذا و دارو برای مردم اهمیت داشته است. مردم هر ناحیه از تعداد زیادی از گیاهان مفید پیرامون خود استفاده کرده و اطلاعات مربوط به کاربرد و نحو مصرف گیاهان از نسلی به نسل بعد منتقل گردیده است. با پیشرفت گسترده علم، این اطلاعات با استفاده از علوم مختلف مرتبط با داروسازی و پزشکی مورد ارزیابی علمی قرار گرفته و حاصل این تحقیقات منجر به کشف داروهای جدید و موثر با منشا گیاهی شده است. تا آنجا که بسیاری از داروهای پر اهمیت در بازار دارویی دنیا نظیر هیوسین (ضد اسپاسم گوارشی)، دیگوکسین (درمان کننده نارسایی قلبی) و پاکلی تاکسول و وین کریستین (ضد سرطان) از منابع گیاهی استخراج شده اند. از سوی دیگر از آنجا که استفاده از گیاهان دارویی و داروهای گیاهی عوارض کمتری در پی دارند، امروزه توجه دنیا به سمت استفاده از اینگونه محصولات می باشد.

تبدیل گیلان به قطب گیاهان دارویی سبب برنامه ریزی برای انجام مطالعات و تحقیقات مختلف در حیطه شناخت گیاهان بومی استان، مطالعه دانش بومی مردم استان در حیطه به کارگیری گیاهان دارویی (مطالعه اتنوبوتانی واتنو فارماکولوژی)، انجام مطالعات و تحقیقات گسترده علمی بر روی اثرات گزارش شده از گیاهان دارویی (مطالعات فارماکولوژی) و شناسایی ترکیبات موثره موجود در آنها (مطالعات فارماکوگنوزی) میگردد.

با توجه به مطالب ذکر شده به نظر می رسد آموزش صحیح علم گیاهان دارویی به دانشجویان علوم پزشکی به ویژه دانشجویان داروسازی و پزشکی لازم و ضروری است .این آموزش شامل تمامی مراحل مختلف استفاده از گیاهان دارویی شامل شناسایی، تهیه عصاره و اسانس، استخراج مولکول های فعال دارویی،استاندارد سازی آنها، بررسی اثرات درمانی و گیاه درمانی میگردد. از جمله دیگر تاثیرات این طرح می توان به ایجاد بستر مناسب برای راه اندازی رشته های تخصصی در حیطه های مختلف مرتبط با گیاهان دارویی و تولید داروهای گیاهی اشاره نمود. این امر سبب تربیت متخصصین مورد نیاز برای توسعه دانش گیاهان دارویی در استان گیلان خواهد شد. همچنین با شکل گیری قطب گیاهان دارویی در استان، میتوان اقدام به برگزاری همایش های علمی ملی و بین المللی و نیز راه اندازی پروژه های ملی و بین المللی در زمینه گیاهان دارویی نمود.

نویسندگان:

دکتر سعید قاسمی (استادیار گروه شیمی دارویی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی گیلان)

دکتر فاطمه یوسف بیک (استادیار گروه فارماکوگنوزی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی گیلان)



[1] این سند به استناد قسمت الف بند 5- 1 فصل پنجم نقشه جامع علمی کشور و بر اساس نسخه نهایی شده در جلسه 732 مورخ 10/2/1392 شورای ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور، در جلسه 735 مورخ 25 / 4/ 1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید.

تاریخ آخرین به روزرسانی : 1395/04/28
 
     
 
 
آمار مراجعات
آمار این صفحه  امروز:   1  دیروز:   0  کل مراجعات:   658