سایت اصلی دانشگاه |  چهارشنبه 26 دی 1397 English
جستجو:  
تاریخ 1397/09/10     تعداد دفعات مشاهده 40 بار     ساعت 13:05:43     گروه خبري اخبار شبکه بهداشت و درمان فومن

برگزای بسیج ملی آموزش تغذیه با تاکید بر اهمیت مصرف نمک یددار تصفیه شده [جهت برنامه ریزی برای حساس سازی مصرف نمک یددار تصفیه شده ، بسیج ملی با هدف اصلاح الگوی مصرف و تاکید بر موضوعات اهمیت مصرف نمک یددار تصفیه شده و پیشگری و کنترل اضافه وزن و چاقی در تاریخ 17 الی 21آذر ماه سال جاری به مدت یک هفته برگزار خواهد شد.
برگزای بسیج ملی آموزش تغذیه با تاکید بر اهمیت مصرف نمک یددار تصفیه شده
وسعت کمبود ید در ایران و جهان
کمبود ید یکی از مشکلات اصلی سلامت جهان است. کمبود ید و اختلالات ناشی از آن (IDD) با طیف وسیعی از تظاهرات بالینی، از سال ها پیش به عنوان یکی از مشکلات بهداشتی - تغذیه ای ایران محسوب می شده است. در سال 1374 ، شیوع گواتر در کشور بین 10 تا 60 درصد بوده است. در طول سال های 1362 تا 1368 ، حدود 20 میلیون نفر از مردم کشور ما در معرض کمبود ید قرار داشتند. با توجه به پیامدهای زیان بار بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی کمبود ید، پیشگیری و کنترل اختلالات ناشی از آن در اولویت مداخلات نظام سلامت کشور قرار گرفت و به همین منظور، یددار کردن نمک های خوراکی به عنوان راهکاری اصلی در نظر گرفته شد و کلیه کارخانجات تولید کننده نمک موظف به افزودن ید به نمک های خوراکی گردیدند. براساس نتایج آخرین بررسی کشوری، شیوع گواتر از 68 درصد به 5.6 درصد کاهش یافته است.
جهت برنامه ریزی برای حساس سازی مصرف نمک یددار تصفیه شده ، بسیج ملی با هدف اصلاح الگوی مصرف و تاکید بر موضوعات اهمیت مصرف نمک یددار تصفیه شده و پیشگری و کنترل اضافه وزن و چاقی در تاریخ 17 الی 21آذر ماه سال جاری به مدت یک هفته برگزار خواهد شد. در همین راستا مطالب آموزشی مرتبط که از سوی دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ابلاغ شده است ، ارائه می گردد :
ید چیست؟
ید یک ماده مغذی ضروری است که باید از طریق مواد غذایی به بدن برسد. حیاتی ترین نقش ید در بدن، شرکت در ساختمان هورمون های تیروئیدی می باشد که این هورمون ها در رشد و تکامل جسمی و عصبی، عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی، حفظ دمای بدن، تولید انرژی و سوخت و ساز تاثیر می گذارند.
مقدار ید موردنیاز:
یک فرد سالم روزانه به 150 میکروگرم ید نیاز دارد که این میزان، تقریبا معادل یک سر سوزن نمک ) حدود یک قاشق چای خوری ید در تمام طول عمر فرد ) است.
منابع ید:
ید به طور طبیعی در آب و خاک وجود دارد. ید مورد نیاز بدن، عمدتا از سبزی ها و گیاهانی که روی خاک حاوی ید کاشته شده اند تأمین می شود. ولی اگر خاک منطقه ای دچار کمبود ید باشد، محصولات غذایی آن منطقه نیز از نظر این ماده مغذی فقیر خواهند بود و حتی مصرف مداوم آنیها نیز نمی تواند نیاز بدن به ید را برطرف کند. در کشور ما نیز به دلیل کمبود ید در آب و خاک، محصولات گیاهی و حیوانی فاقد ید کافی هستند. بهترین منابع غذایی ید، غذاهای دریایی، به ویژه آبزیان ساکن آب های شور می باشند. البته به دلیل مصرف کم این غذاها در رژیم غذایی، معمولا ید مورد نیاز بدن از این طریق تأمین نمی شود.
عوارض کمبود ید:
افزایش خطر سقط جنین در مادر باردار
اختلال رشد مغز جنین
ناشنوایی و اختلال در تکلم
تولد نوزاد مبتلا به عقب ماندگی شدید جسمی و مغزی
کم کاری تیروئید
گواتر
اختلال در قدرت یادگیری و افت تحصیلی
خستگی و کاهش کارایی
کاهش بهره هوشی ( تا 13.5 امتیاز(
چطور از کمبود ید پیشگیری کنیم؟
بهترین راه پیشگیری از کمبود ید، افزودن آن به مواد غذایی، یا همان فرایندی است که از آن تحت عنوان "غنی سازی" نام برده می شود. مناسب ترین گزینه در میان مواد غذایی برای افزودن ید نیز نمک می باشد، زیرا هم ارزان قیمت است و هم اینکه معمولا هر روز توسط تمام افراد جامعه مورد استفاده قرار می گیرد. بر این اساس، بهترین و ساده ترین راه برای پیشگیری از کمبود ید، استفاده از نمک های یددار تصفیه شده می باشد.
مقادیر استاندارد افزودن ید به نمک:
در کشور ما، بنا بر استانداردهای موجود، میزان ید در نمک های خوراکی یددار باید 15 ± 45 میلی گرم در کیلوگرم باشد و بر اساس دستورالعمل های وزارت بهداشت، کلیه کارخانجات تولید کننده موظفند نمک های یددار تصفیه شده را با رعایت این استاندارد تولید کنند.
پایش برنامه
حفظ شاخص های برنامه و جلوگیری از بازگشت اختلالات ناشی از کمبود ید، مستلزم نظارت و پایش دقیق برنامه است. پایش میزان ید در نمک های خوراکی کشور، مهم ترین بخش پایش برنامه IDD می باشد. هدف اصلی پایش در سطح تولید، حصول اطمینان از میزان ید نمک، درجه خلوص و سایر ویژگی های نمک یددار و روند اجرای برنامه در حین تولید است. هم چنین، به منظور جلوگیری از افت شاخص های برنامه، انجام سالانه پایش ید ادرار دانش آموزان، مادران باردار و آموزش های همگانی در خصوص پیامدهای کمبود ید و اهمیت مصرف نمک یددار تصفیه شده و کنترل کیفیت نمک های خوراکی در سطوح تولید، عرضه و مصرف، و نیز جلوگیری از عرضه انواع نمک های متفرقه فاقد مجوزهای بهداشتی و استانداردهای لازم همچون نمک دریا، نمک چاه، نمک چشمه، سنگ نمک و... ضروری می باشد.
استمرار برنامه و رسیدن به هدف نهایی که همان حذف اختلالات ناشی از کمبود ید است، از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. تحقق این هدف، مستلزم پایش مرتب و مستمر فعالیت های اجرایی، دریافت بازخورد و تصحیح و حل مشکلات احتمالی از طریق همکاری های درون بخشی و بین بخشی است. کشورهای زیادی به دلیل نداشتن برنامه پایش و نظارت بر روند مصرف نمک یددار، و نیز عدم پایش میزان پوشش مصرف و میزان ید موجود در نمک های یددار، دچار شکست شده اند. هم چنین، از آنجایی که کمبود ید در آب و خاک عامل اصلی بروز اختلالات ناشی از کمبود ید می باشد و با توجه به اینکه دریافت ید از طریق رژیم غذایی در بسیاری از کشورها بستگی به عوامل متعددی از جمله عوامل بازرگانی، زراعی و اجتماعی دارد، این مشکل می تواند در صورت توقف برنامه های کنترل، مجددا عارض گردد. لذا پایش منظم کیفیت نمک های خوراکی و جلوگیری از عرضه نمک های غیر استاندارد، برای حصول اطمینان از دریافت کافی ید در جامعه، ضروری است.
نمک یددار تصفیه شده چیست؟
نمک یددار تصفیه شده، نمکی است که ناخالصی های نامحلول آن مانند فلزات سنگین و همچنین ناخالصی های محلول آن همچون آهک، شن و ماسه، در کارخانه از آن جدا شده است. مصرف نمک تصفیه نشده در افرادی که سابقه بیماری های گوارشی، کلیوی و کبدی دارند، خطرناک است. مصرف مداوم این نوع نمک ها در افراد سالم نیز می تواند منجر به بروز ناراحتی های گوارشی، کلیوی، کبدی و کاهش جذب آهن در بدن شود. استاندارد درجه خلوص نمک، 99.2 % می باشد.
یددار کردن نمک های تصفیه شده، طی 25 سال تلاش و پیگیری وزارت بهداشت، توانسته شیوع گواتر و اختلالات ناشی از کمبود ید را از 68 درصد درسال 1368 به 6.5 درصد در سال 1386 کاهش دهد.
نمک دریا مصرف نکنید:
نمک دریا یک نوع نمک تصفیه نشده و حاوی ناخالصی های گوناگونی از جمله خاک، آهک و فلزات سنگینی همچون سرب یا آرسنیک می باشد که متاسفانه چندسالی است بدون مجوز وزارت بهداشت، با عنوان نمک دریای خوراکی، در سطح شهرها و روستاها به فروش می رسد و روی بسته بندی هیچ کدام از آنها نیز عنوان نمک خوراکی ذکر نشده است.
ناخالصی های نمک:
نمک، چه به صورت استخراج شده از معادن سنگ نمک و چه استخراج شده از آب دریا، دارای ناخالصی های فراوانی می باشد. عمده ترین ناخالصی نمک، سولفات کلسیم یا گچ است که به دلیل رنگ سفید آن، قابل تشخیص از نمک نمی باشد. البته اگر نمک حاوی گچ را در آب حل نماییم، گچ آن به صورت حل نشده باقی می ماند. ناخالصی دیگری که مانند گچ در آب نامحلول است، ولی قابل تشخیص می باشد، گل و لای همراه آن است که باعث تیرگی رنگ نمک می شود. ناخالصی های نامحلول، حدود 5 درصد سنگ نمک را تشکیل می دهند.
از ناخالصی های دیگر نمک که مقدارشان ناچیز، ولی عوارض نامطلوبشان بسیار شدید است، باید به فلزات سنگین نظیر سرب، جیوه، کادمیوم، آرسنیک و غیره اشاره نمود که تدریجا در بدن تجمع یافته و موجب بروز مسمومیت هایی شدید و کشنده می شوند.
بر این اساس، ضرورت دارد که این ناخالصی ها طی فرآیند تصفیه از نمک جدا شوند تا نمک نهایی از لحاظ وجود ناخالصی به حد استاندارد و مطلوب برسد.
عوارض مصرف فلزات سنگین:
سرب:
ذرات ریز سرب به علت سنگینی وزنشان کمتر از راه ریه وارد بدن می گردند. سرب و املاح آن در شیره معده و روده حل شده و به شکل کلرور مضاعف سرب و سدیم در می آیند که سمی خطرناک است و مقدار ناچیز آن در بدن باعث مرگ می شود.
جیوه:
ترکیبات محلول جیوه از راه دستگاه گوارش به سرعت جذب بدن می شوند. مهم ترین عضوی که مورد تهاجم سموم جیوه ای قرار می گیرد، کلیه ها هستند. مشکلات این عضو در مسمومیت با جیوه، از گذشته های دور شناخته شده که عبارتند از حجیم شدن، نرم و متورم شدن و رنگ پریدگی )متمایل به زرد شدن( کلیه ها. به طور کلی مسمومیت حاد با جیوه سبب نارسایی کلیه ها و مسمومیت مزمن با جیوه باعث وارد آمدن آسیب به سلسله اعصاب می شود.
آرسنیک:
قسمت عمده آرسنیک در کبد رسوب می کند. انتشار و جذب آن بر حسب نوع مسمومیت متفاوت است. در مسمومیت حاد، آرسنیک معمولا در دستگاه گوارش، به ویژه در کبد و همچنین در کلیه یافت می شود، در صورتی که در نوع مزمن، عمدتا در مو و ناخن تجمع می یابد.
کادمیوم:
مسمومیت ناشی از این عنصر مشابه آرسنیک است.
مس:
نشانه های مسمومیت ناشی از مس، ورم معده و روده است که با استفراغ همراه می باشد. در مسمومیت های شدیدتر، سستی عضلانی و ضعف مفرط و اختلالات کبدی و یرقان و کم خونی نیز حادث خواهند شد. مسمومیت مس هنگامی که با مسمومیت آرسنیک همراه شود، بسیار شدید و خطرناک خواهد بود.
فراموش نکنید:
استفاده از نمک های صنعتی و صادراتی و نیز نمک دریا برای مصارف خوراکی ممنوع است.
نمک های صنعتی، صادراتی و سنگ نمک فاقد ید بوده و برای مصارف خوراکی و حتی خیساندن برنج توصیه نمی شوند. بنابراین همیشه از نمک یددار تصفیه شده استفاده کنید.
سنگ نمک علاوه بر اینکه فاقد ید است، به دلیل انواع ناخالصی ها و آلودگی ها نباید مورد مصرف خوراکی قرار گیرد.
همه افراد خانواده، از کودک و بزرگسال، باید نمک تصفیه شده یددار مصرف کنند.
مصرف زیاد نمک یددار هم می تواند موجب اختلالات فراوانی از جمله افزایش فشار خون شود. به طور کلی، مقدار مصرف روزانه نمک باید کمتر از 5 گرم )حدودا به اندازه یک قاشق مرباخوری( باشد که این مقدار باید از تمام مواد غذایی روزانه تامین شود.
توجه داشته باشید که نمک های صنعتی که در بسته بندی های کوچک و با عنوان صادراتی عرضه می شوند، فاقد ید هستند و نباید استفاده شوند.
در صورتی که مبتلا به پرکاری تیروئید هستید، در استفاده از نمک های یددار تصفیه شده برای به حداقل رساندن میزان ید مصرفی، نکات زیر را رعایت کنید:
نمک را در ابتدای پخت به غذا اضافه کنید.
سر سفره از نمکدان استفاده نکنید.
قرار دادن نمک در معرض هوای آزاد و نور خورشید سبب از بین رفتن ید آن می شود.
نظر کارشناسان دفتر طب ایرانی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی درخصوص انواع نمک
بر اساس منابع طب سنتی ایران برای نمک انواع مختلفی ذکر شده است ( مثلا معدنی ، غیر معدنی ، حجری ، غیر حجری و ... ) که بهترین نوع آن نمک سفید ، سخت ، صاف و شفاف است ( که اصطلاحا به آن نمک اندرانی می گویند و نمک لاهوری نیز نوعی از آن است ) . این سفید و سخت و صاف و شفاف بودن تاکیدی است بر برتری نمک تصفیه شده بر نمک دارای گل و خاک و املاح فراوان که متاسفانه امروزه توسط برخی افراد ناآگاه تحت عنوان نمک طبیعی یا ارگانیک با قیمت های بالا به فروش می رسد.
همچنین در کتاب مخزن الادویه حکیم عقیلی خراسانی ذکر شده است : " از میان نمک های مختلف بدترین همه ، ملح مصنوع از ماء بحر است. " یعنی نمک دریا بدترین نوع نمک خوراکی است و این مغایرت کامل با تبلیغات افراد سودجویی است که تحت عنوان فروش نمک دریا به عنوان نمک سالم تر ، پول های کلانی را به جیب می زنند.
نمک کم سدیم
در حال حاضر برخی از تولید کنندگان اقدام به تهیه نمک‌های کم‌سدیم نموده اند که در آنها، بخشی از کلرید سدیم با کلرید پتاسیم جایگزین شده است. اگرچه اینگونه نمک ها برای برخی افراد و بیماران از جمله مبتلایان به فشار خون مناسب هستند، هرگز نمی توان مصرف آنها را برای عموم جامعه توصیه نمود، چرا که استفاده از این نوع نمک برای برخی بیماران، از جمله مبتلایان به بیماری مزمن کلیه که رژیم غذایی آنها باید محدود از پتاسیم باشد، بسیار زیانبار خواهد بود. در بیماران کلیوی ، امکان دفع پتاسیم اضافی خون به طور کامل فراهم نیست. بنابراین ، مصرف منابع پتاسیم از جمله نمک های حاوی کلرید پتاسیم ، برای این بیماران مناسب نخواهد بود.
بر این اساس، به منظور جلوگیری از خطرات احتمالی مصرف نمک های پتاسیم، مصرف آنها صرفا باید تحت نظر پزشکان و با تجویز ایشان صورت بگیرد و توزیع آنها نیز ترجیحا باید از طریق داروخانه ها انجام شود و به این امر توجه گردد که نمک های فاقد مجوز های قانونی و نمک های تصفیه نشده ی دریا به جای نمک کم سدیم خریداری نشود.
منبع : مکاتبات و متون آموزشی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی گیلان ، سال 1397
نظرات کاربران
نظرشما
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران :
لطفاً کد امنیتی که در عکس نشان داده شده، را وارد کنید کد امنیتی :